In de nieuwsrubriek van de DHV website is het onderstaande artikel (in het Duits) gepubliceerd. Interessante nieuwe inzichten over de combinatie van schermvliegen en regen. Wegens vliegende omstandigheden zul je het de komende twee weken zonder De Week moeten doen. Als compensatie dit vertaalde stuk. Tevens een goede gelegenheid de nieuwe mailserver van E-Lijn te testen. Als je rare dingen tegenkomt graag even een mailtje sturen. Met de groeten van E-Lijn ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Vliegen als het regent - beter niet! Zeilvliegers kennen de problematiek al jaren. Waterdruppels op de (mylar)coating van de voorzijde van een zeilvleugel beïnvloeden de omstroming van het vleugelprofiel en kunnen het vlieggedrag van het toestel sterk veranderen. Nu blijken er ook aanwijzingen te zijn dat ook schermvleugels door een gelijksoortige problematiek getroffen kunnen worden. - Zomer 1999, Tegelberg. Tijdens een langere thermiekvlucht heeft een schermvliegpiloot pas erg laat de nadering van een onweer in de gaten. Bij het wegvliegen van de berg richting landing vliegt hij door een hoosbui. Boven de landing wil de piloot een steilspiraal inzetten om hoogte af te bouwen. Daarbij laat de luchtstroming al bij een geringe stuurimpuls los, waardoor het scherm in een negatieve spiraal raakt. De poging het scherm door het lossen van de remmen weer vliegend te krijgen mislukt. De negatieve spiraal is stabiel. De beslissing zijn reserve te gooien wordt te laat genomen. De piloot stort in de buurt van het landingsterrein neer en raakt zwaar gewond. - Herfst 1999, Karwendel Tijdens een soarvlucht wordt een schermvlieginstructeur bij het invliegen van een fabrieksnieuw scherm door een zware regenbui verrast Op weg naar de landing stelt de piloot vast dat reeds de geringste druk op de remmen tot parachutage c.q. eenzijdig loslaten van de luchtstroom leidt. Door op gewicht te sturen lukt het de ervaren vlieger het scherm veilig te landen. Daags daarna bij de volgende vlucht met het inmiddels gedroogde scherm gedraagt het toestel zich volledig probleemloos. - Voorjaar 2000, Bassano Na een vlucht van een uur met een nieuw scherm in zwakke thermiek vliegt een schermpiloot naar de landing. Gedurende de vlucht heeft het een kwartier geregend. Op 100 meter boven de grond leidt de piloot een lichte wingover in, waarop zijn scherm direct in een zakvlucht raakt. Pogingen tot uitleiden van de parachutage blijven zonder resultaat. Op 50 meter hoogte gooit hij zijn reserve die onmiddellijk opent. Bij de landing raakt de piloot licht gewond. Het scherm wordt naar de fabrikant gestuurd, nagemeten en in droge toestand door twee fabriekstestpiloten gevlogen met als resultaat prestaties conform Gütesiegeltoekenning. Oorzaken: Onderzoek door testpiloten en schermvleugel constructeurs leiden tot meerdere, verschillende mogelijke oorzaken: 1) Waterdruppels verstoren de luchtstroom langs het vleugelprofiel. Alle doek dat voor schermvleugels wordt toegepast is voorzien van een waterwerende beschermlaag. In fabrieksnieuwe toestand is deze beschermlaag betrekkelijk effectief. Echter, reeds na korte gebruiksduur neemt de werkzaamheid duidelijk af. Bij een nieuw scherm (of in staat van nieuw) is een waterparel-effect waarneembaar. Het water op het doek trekt samen tot grote druppels zoals je ook op een net in de was gezette auto ziet. Bij een schermprofiel ontwikkelt zich alleen aan de voorkant en kort achter de instroomopening een laminaire luchtstroom. Het merendeel van het scherm bevindt zich in een turbulente stroming (turbulente grenslaag). Tijdens een vlucht door een regenbui, kunnen zich grote waterdruppels op het bovendoek vormen, die in het gebied van de instroomopening de laminaire grenslaag verstoren. Het scherm kan daardoor zijn taak - het leveren van lift - nog maar zeer beperkt vervullen. De snelheid en het vliegvermogen reduceren duidelijk, de gevoeligheid voor loslaten van de luchtstroom door vergroting van de instelhoek neemt snel toe. 2) Wateropname door het scherm verandert het vlieggedrag Na enig gebruik ontstaan door het uitleggen en vouwen van het scherm kleine scheurtjes in de coating van het doek, waardoor water van het oppervlak in het weefsel kan doordringen en in het doek opgenomen wordt. Door de opname van water wordt het doek zwaarder. Ook dat leidt tot veranderingen in het vlieggedrag. Dit valt het meest op tijdens de start. Het scherm komt moeilijk van de grond, vult zich slecht en moet voor het opzetten ongewoon lang versneld worden. Als gevolg van de grotere massatraagheid van de zwaardere schermkap, verloopt het draaien van bochten langzamer en vertraagd. Daardoor neemt het gevaar van het eenzijdig loslaten van de luchtstroom toe. De gewichtstoename veroorzaakt bovendien een instelhoekvergroting waarbij het achterste deel van de kap naar beneden "gedrukt" wordt. Daardoor neemt de zakvlucht-tendens toe en bovendien de waarschijnlijkheid dat het scherm een stabiele parachutage aanneemt die zich niet zelfstandig opheft. Computerberekeningen hebben aangetoond dat een verdubbeling van het gewicht van de schermkap door wateropname de trim van het scherm, ook indien volledig onaangeremd gevlogen, dicht bij het zakvluchtpunt brengt. Het natte doek heeft ook invloed op het gedrag van het scherm bij enkelzijdige inklappers. Inklappers kunnen zich zeer traag of alleen door ingrijpen van de piloot weer openen. Een frontale inklapper kan tot een stabiele frontstall leiden die eveneens actief door de piloot gecorrigeerd moet worden. 3) De lijnlengtes kunnen door opname van water wijzigen Indien de lijnen van het scherm eveneens zeer nat geworden zijn, kan dit tot een verandering in de trim door rek/krimp tijdens de vlucht leiden, maar ook nadat het schermvliegtoestel gedroogd is. Abnormale reacties (vertraagd startgedrag, lagere snelheid, trager reageren, gevoeligheid voor parachutage) moeten dan aanleiding zijn de lijnlengte door een vakkundig bedrijf te laten controleren. ... Veiligheidstips ... In beginsel moet men bij regen niet vliegen of opzettelijk door een bui heen vliegen. Naast de beschreven gevaren zijn er ook meteorologische redenen om dit niet te doen. Vaak vormen zich in de omgeving van regenbuien koude luchtstromen die tot uiterst turbulente omstandigheden kunnen leiden. Ook het naderen van een uitregenende wolk, te herkennen aan de typische grijze strepen onder de basis, moet vermeden worden. Als je tijdens het vliegen door neerslag wordt verrast, moet je het regengebied via de kortst mogelijke route verlaten. Gedurende de rest van de vlucht moet de piloot zich er van bewust zijn, dat zijn scherm anders dan gewend kan reageren. Hij moet: - turbulente gebieden vermijden - geen manoeuvres maken die krachtig enkel- of tweezijdig aanremmen nodig maken. (Wingovers, steilspiralen, sterk aanremmen in thermiek) - geen B-stall maken en geen oren trekken, in zoverre dit niet absoluut noodzakelijk is - tijdens het aanvliegen voor de landing het scherm niet te sterk aanremmen. Als een scherm voor de start door een bui nat regent, moet men op zon en minstens een gedeeltelijke droging van het scherm wachten. Optrekken van het scherm bij geschikte wind bespoedigt de droging. Als het blijft regenen moet uit veiligheidsoverwegingen van een vlucht afgezien worden en het scherm voor een volgende vlucht eerst grondig gedroogd worden. Met dank voor de vakkundige adviezen van: Manfred Kistler (Swing), Stefan Müller (Firebird), Hannes Papesh (Nova), Toni Bender (Nova), Hannes Weininger (DHV), Harry Bunz (DHV), Martin Jursa. Karl Slezak DHV - Sicherheitsvorstand ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ E-Lijn: voor en door schermvliegers! www.e-lijn.nl